8 bộ phận vũ khí trong Muay Thái, hay còn được anh em trong giới gọi là Nghệ thuật Bát Chi (The Art of Eight Limbs), không phải là một khái niệm trừu tượng cho đẹp. Nó là xương sống, là triết lý biến một con người bình thường thành một cỗ máy chiến đấu toàn diện, nơi mọi bộ phận đều có thể tung đòn kết liễu. Quên đi mấy kiểu quyền hoa mỹ đi, đây là thực chiến, là nơi mà clinch, đòn chỏ, đòn gối và những cú phang ống quyển trở thành nỗi ác mộng trên võ đài.
“Nghệ thuật Bát Chi” thực sự là gì?
Nhiều người mới tập hay nhầm lẫn, nhưng hiểu được cái gốc này là cực kỳ quan trọng để đi đường dài với Muay Thái. Nó không chỉ là tập cho đủ 8 vũ khí, mà là hiểu khi nào dùng cái gì.
Khác biệt cốt lõi với Boxing và Kickboxing
Đơn giản thế này cho dễ hình dung:
- Boxing: Dùng 2 “vũ khí” là hai nắm đấm.
- Kickboxing (kiểu K-1): Dùng 4 “vũ khí” là hai nắm đấm và hai bàn chân/ống quyển.
- Muay Thái: Dùng 8 “vũ khí” – hai nắm đấm, hai cùi chỏ, hai đầu gối, và hai ống quyển/bàn chân.
Sự khác biệt không chỉ nằm ở số lượng. Việc thêm chỏ và gối vào cuộc chơi đã thay đổi hoàn toàn cục diện, đặc biệt là ở cự ly gần, nơi mà Boxing và Kickboxing thường sẽ chỉ ôm (clinch) để chờ trọng tài can thiệp.
Triết lý “toàn thân vi vũ khí”
Ý tưởng của Muay Thái là không có bộ phận nào trên cơ thể là thừa thãi. Đôi tay không chỉ để đấm, nó còn để che chắn, gạt đòn, và quan trọng nhất là để chụp, kéo, và kiểm soát đối thủ trong clinch. Đôi chân không chỉ đá, mà ống quyển được tôi luyện cứng như sắt để “chặt” vào trụ đối phương.
Từ Muay Boran đến võ đài hiện đại
Nghệ thuật Bát Chi có nguồn gốc từ Muay Boran, võ thuật cổ truyền của Thái Lan dùng trên chiến trường. Khi được đưa lên võ đài hiện đại, nó được luật hóa, tinh gọn lại nhưng vẫn giữ được sự tàn khốc nguyên bản. Đó là lý do tại sao các trận đấu Muay Thái thường có tính sát thương cực cao.
Cặp vũ khí tầm xa: Đấm và Đá
Đây là những vũ khí khai cuộc, dùng để thăm dò, thiết lập khoảng cách và tạo tiền đề cho những đòn hiểm hơn. Nhưng đừng coi thường, một cú đá tầm cao (high kick) chính xác vẫn có thể knockout bất cứ ai.
Nắm đấm (Chok) – Không chỉ để dọn đường
Trong Muay Thái, đòn đấm thường không được hoa mỹ như Boxing. Mục đích chính là:
- Jab (Đấm thẳng tay trước): Thăm dò khoảng cách, làm đối thủ mất tập trung.
- Cross (Đấm thẳng tay sau): Đòn sức mạnh chính, thường đi sau cú jab để tạo thành combo 1-2 cơ bản.
- Hook (Đấm móc): Tấn công vào hai bên sườn và đầu của đối phương.
Một võ sĩ Muay Thái giỏi sẽ dùng đòn đấm để buộc đối thủ phải giơ tay che đầu, để lộ ra sườn và chân – mục tiêu hoàn hảo cho một cú đá.
Ống quyển và bàn chân (Teep & Tae) – Cây rìu chiến
Đây mới là thương hiệu của Muay Thái.
- Đạp trước (Teep): Giống như một cú jab bằng chân. Nó dùng để giữ khoảng cách, chặn đối thủ lao vào và làm họ mất thăng bằng. Một cú teep trúng bụng có thể khiến đối thủ tức thở ngay lập tức.
- Đá vòng cầu (Tae Lam Tua/Tae Tad): Đây là đòn tấn công chính. Võ sĩ Muay Thái không đá bằng mu bàn chân như nhiều môn võ khác, họ dùng ống quyển. Lực của nó như một cây gậy bóng chày phang vào cơ thể, có thể làm gãy tay, gãy sườn hoặc hạ gục đối thủ chỉ bằng một đòn vào chân trụ.
Cặp vũ khí hủy diệt cự ly gần: Chỏ và Gối
Khi khoảng cách được rút ngắn, đây là lúc cuộc chơi trở nên tàn bạo nhất. Chỏ và gối là lý do tại sao Muay Thái được mệnh danh là một trong những môn võ đối kháng khắc nghiệt nhất hành tinh.
Cùi chỏ (Sok) – Sắc như dao găm
Đòn chỏ có tầm đánh rất ngắn nhưng cực kỳ nguy hiểm. Chúng không cần quá nhiều lực để gây sát thương mà chủ yếu dùng để “cắt”.
- Chỏ ngang (Sok Tad): Cắt vào vùng lông mày, trán, gây chảy máu và làm hạn chế tầm nhìn của đối phương.
- Chỏ chéo (Sok Chieng): Tương tự chỏ ngang nhưng đi từ trên xuống.
- Chỏ giật (Sok Hud): Đòn chỏ bất ngờ từ dưới lên, nhắm vào cằm.
- Chỏ xoay (Sok Glab): Một đòn tấn công đầy tính bất ngờ và có lực cực mạnh.
Theo kinh nghiệm cá nhân tôi, dính một đòn chỏ hiểm còn đáng sợ hơn cả bị knockout. Vết rách sâu do chỏ gây ra có thể khiến trọng tài phải dừng trận đấu ngay lập tức (doctor stoppage).
Đầu gối (Khao) – “Tên lửa” phá sườn
Trong tư thế clinch, đòn gối là vũ khí thống trị. Võ sĩ sẽ dùng tay để kéo đầu đối thủ xuống và lên gối vào bụng hoặc sườn.
- Gối bay (Khao Loi): Đòn tấn công mang tính biểu diễn cao nhưng khi trúng đích thì sức công phá là khủng khiếp.
- Gối thẳng (Khao Trong): Đòn gối cơ bản và hiệu quả nhất trong clinch, liên tục bào mòn thể lực đối phương.
Clinch – “Vũ khí thứ 9” và nghệ thuật kiểm soát
Rất nhiều người xem nhẹ clinch, họ nghĩ đó chỉ là “ôm vật”. Sai lầm. Với một Nak Muay (võ sĩ Muay Thái), clinch là một thế giới riêng, là nơi họ thống trị trận đấu.
Clinch không phải là ôm vật
Mục tiêu của clinch là kiểm soát phần thân trên và đầu của đối thủ. Ai kiểm soát được đầu, người đó sẽ kiểm soát được cả cơ thể. Từ vị trí này, họ có thể vô hiệu hóa đòn tay của đối thủ và thoải mái tung ra những đòn gối, đòn chỏ.
Kỹ thuật bơi (Swimming) trong clinch
Để giành được vị trí thuận lợi, các võ sĩ phải liên tục “bơi” tay, luồn tay vào trong để kiểm soát cổ đối phương. Đây là một cuộc chiến về cả kỹ thuật lẫn thể lực cực kỳ căng thẳng.
Biến phòng thủ thành tấn công
Một võ sĩ giỏi clinch có thể biến một võ sĩ Boxing cừ khôi thành kẻ bất lực. Khi đối thủ lao vào đấm, họ sẽ ngay lập tức tóm lấy, khóa chặt và bắt đầu “trừng phạt” bằng những đòn gối hiểm hóc.
Rèn luyện 8 vũ khí để trở nên toàn diện
Biết thôi là chưa đủ, bạn phải mài giũa chúng hàng ngày trên sàn tập.
Điều kiện hóa cơ thể (Conditioning)
- Ống quyển: Đá bao cát nặng là cách duy nhất. Quên chuyện đá vào thân chuối đi. Việc va chạm liên tục với bao cát sẽ làm các xương nhỏ trong ống quyển bị vi chấn thương, sau đó canxi sẽ bồi đắp lại làm nó cứng hơn. Một quá trình đau đớn nhưng bắt buộc.
- Nắm đấm: Hít đất trên nắm tay.
- Cơ bụng: Tập gập bụng và cho bạn tập đấm nhẹ vào bụng để làm quen với va chạm.
Các bài tập không thể thiếu
- Nhảy dây: Rèn luyện bộ chân linh hoạt và sức bền.
- Chạy bộ (Roadwork): Nền tảng của thể lực. Không có sức bền, kỹ thuật của bạn là vô dụng sau hiệp 1.
- Tập với đích (Pad work): Cùng với huấn luyện viên để rèn luyện các tổ hợp đòn, tốc độ và sức mạnh.
- Đấu tập (Sparring): Áp dụng những gì đã học vào thực chiến có kiểm soát. Đây là lúc bạn học được nhiều nhất.
Kết luận
8 bộ phận vũ khí trong Muay Thái không chỉ là một danh sách các đòn đánh. Nó là một hệ thống chiến đấu hoàn chỉnh, biến cơ thể bạn thành một vũ khí sống. Từ những cú đấm đá tầm xa để thiết lập thế trận, cho đến sự hủy diệt của chỏ và gối trong clinch, Nghệ thuật Bát Chi mang lại một sự tự tin và kỷ luật thép. Cá nhân tôi tin rằng, quá trình tôi luyện 8 vũ khí này không chỉ dạy bạn cách chiến đấu, nó dạy bạn cách đối mặt với khó khăn, cách đứng vững khi chịu áp lực và tìm thấy sức mạnh từ chính bên trong mình.